TORRENTIUS still01

Mysterious Masterpiece (Cold Case Torrentius)

Van een van de makers van de bekroonde documentaire  HOLLANDS LICHT

________________________________________________________

MYSTERIOUS MASTERPIECE (Cold Case Torrentius) is een documentaire film over een van de meest opmerkelijke, omstreden en mysterieuze schilders uit de Nederlandse geschiedenis: de 17de-eeuwse Noord-Hollandse schilder Johannes Torrentius.

Een onwaarschijnlijk verhaal over een onnavolgbare schilder, libertijn en vrijdenker, die in Haarlem gevangen werd gezet, bijna wegens ketterij op de brandstapel eindigde en uit de gevangenis gered werd door het Koninklijk Huis én de Engelse koning. Slechts één schilderij is bewaard gebleven en stelt deskundigen nog steeds voor een raadsel. In MYSTERIOUS MASTERPIECE wordt de zaak heropend.

Een documentaire zoektocht in de Hollandse duisternis van Maarten de Kroon, een van de makers van de bekroonde documentaire Hollands Licht. MYSTERIOUS MASTERPIECE maakte hij in samenwerking met Jeanne van de Horst. 

Volgens kenners was Johannes Torrentius (1588-1644) de beste stilleven-schilder van zijn tijd. Hij verhuisde in 1621 van Amsterdam naar Haarlem, en werd rijk, beroemd én omstreden. Hij was een losbandige libertijn, een dandy die op het scherp van de snede leefde, het geloof belachelijk maakte, leider zou zijn geweest van de verboden orde van de Rozenkruisers en hij zou erotische prenten hebben gemaakt. In 1627 werd hij in Haarlem gearresteerd, in de kelders van het stadhuis zwaar gemarteld en tijdens een veel besproken en beschreven schijnproces wegens godslastering en blasfemie tot 20 jaar gevangenisstraf (tuchthuis) veroordeeld. Zijn werk werd in beslag genomen en waarschijnlijk vernietigd. Dankzij tussenkomst van de koning van Engeland, Charles I, en bemiddeling door stadhouder Frederik Hendrik, kreeg de schilder na twee jaar gratie en kwam hij vrij op voorwaarde dat hij Nederland voorgoed zou verlaten.

Gedurende 12 jaar verbleef Torrentius aan Engelse hof. Of hij ooit nog een schilderij maakte is niet bekend. In 1642 keerde hij terug naar Nederland. Twee jaar later overleed hij. Al zijn werk zou spoorloos verdwijnen. Totdat pas eeuwen later, in 1913, in Enschede, zijn Stilleven met Breidel werd gevonden. Een rond paneel, dat door een kruidenier lange tijd was gebruikt als deksel op een vat met rozijnen. Het is het enige schilderij dat van van Torrentius bewaard is gebleven. Het is een in 1614 in homeopatisch dunne laagjes verf geschilderd werk, waarop geen verfstreek is te zien, alsof het een foto is. Het stelt deskundigen van het Rijksmuseum, ondanks uitgebreid chemisch onderzoek, nog steeds voor een raadsel.

MYSTERIOUS MASTERPIECE, ging op het Nederlands Film Festival in première als COLD CASE TORRENTIUS, en vertelt het dramatische verhaal over leven en werk van Johannes Torrentius op een puur documentaire wijze. Door zo dicht mogelijk bij de bronnen en de feiten te blijven, krijgt de kijker zicht op het ongelofelijke leven van deze 17de-eeuwse schilder. Ongelofelijk, omdat het leven dat Torrentius leidde bedacht lijkt door een schrijver met een rijke fantasie. De werkelijkheid wint het in dit geval van de fantasie. Hoe dichter bij de feiten, voorzover die bekend zijn, hoe onwaarschijnlijker het verhaal en hoe groter het raadsel wordt.

MYSTERIOUS MASTERPIECE is een film over schilderkunst, over de vraag wat juist dit stilleven tot een meesterwerk maakt, over het controversiële leven van Johannes Torrentius, en indirect over ‘tolerant’ Holland in de 17de eeuw. Een film over een duistere bladzijde uit onze geschiedenis. De grenzen van de vrijheid van meningsuiting zijn betrekkelijk.

Leven en werk van Torrentius zijn gehuld in mysterie. Dat maakt de documentaire van begin tot eind ook spannend. Er zijn veel vragen. Waarom werd juist hij opgepakt, gevangen gezet, zwaar gemarteld en veroordeeld. Had hij écht iets te maken met de Rozenkruisers. Verwijst de afkorting ER op het stilleven daar naar? Of was hij eerder een soort alchemist. Gebruikte hij mogelijk een schilder-techniek die niemand anders in die tijd kende. Een techniek die bovendien 400 jaar later nog steeds onbegrepen is. En wat deed hij in London, waar hij 12 jaar woonde. Waar zijn de schilderijen die hij daar maakte gebleven – of heeft hij, na de martelingen in Haarlem, mogelijk nooit meer kunnen schilderen.

Centraal staat het stilleven zelf, dat in het Rijksmuseum opnieuw uitgebreid wordt onderzocht. Er worden röntgenopnamen gemaakt, er wordt onderzoek gedaan aan het oppervlak van het paneel en opnieuw worden er microscopische opnamen gemaakt in de hoop nieuwe informatie te verkrijgen om het raadsel, welk medium Torrentius gebruikt moet hebben, op te lossen. En of er nieuwe aanwijzingen zijn die bewijzen da hij inderdaad met een camera obscura heeft gewerkt.

Zoals in de documentaire film Hollands Licht het verhaal over de mythe van het Hollandse licht in de schilderkunst en de werkelijkheid grotendeels wordt verteld door deskundigen (kunstenaars, kunsthistorici en exacte wetenschappers), zo komt in deze documentaire film een internationaal gezelschap van getuige-deskundigen aan het woord. Speelde in de documentaire film Hollands Licht het licht zelf een zichtbare hoofdrol, in MYSTERIOUS MASTERPIECE is het eerder de Hollandse duisternis.

MYSTERIOUS MASTERPIECE (69 minuten) is een film van Maarten de Kroon i.s.m Jeanne van der Horst, geproduceerd door Get Organizized voor Stichting Picture Ahead. DVD’s zijn beschikbaar in de zomer van 2018.